Od 31 marca 2025 r. ruszyła zreformowana edycja Programu Czyste Powietrze, w której wprowadzono szereg istotnych zmian w zasadach dofinansowania. Celem reformy jest lepsze ukierunkowanie pomocy na najuboższych energetycznie oraz uszczelnienie systemu dotacji. W poniższym artykule prezentujemy kluczowe zmiany.

Lista zmian w Programie Czyste Powietrze 2025

1. Podwyższone progi dochodowe i nowe poziomy wsparcia: Zwiększono limity dochodów uprawniających do wyższych dotacji, aby więcej osób o średnich i niskich dochodach mogło skorzystać z programu . Program nadal oferuje trzy poziomy dofinansowania (podstawowy, podwyższony i najwyższy), ale ich kryteria dochodowe zostały podwyższone (szczegóły w dalszej części).

2. Obowiązkowy audyt energetyczny i świadectwo energetyczne: Przed realizacją inwestycji beneficjent musi wykonać audyt energetyczny budynku, a po zakończeniu prac uzyskać świadectwo charakterystyki energetycznej. Wymóg ten ma zapewnić potwierdzenie standardu energetycznego budynku przed i po termomodernizacji. Koszt tych dokumentów również podlega dofinansowaniu – można uzyskać łącznie do 1600 zł na audyt i świadectwo.

3. Standard energetyczny budynku jako warunek dotacji: Wprowadzono kryterium minimalnej efektywności energetycznej – zwłaszcza dla najwyższego poziomu wsparcia. Największe dotacje (100% kosztów) są dostępne tylko dla inwestycji w budynkach o wysokim zapotrzebowaniu na energię (>140 kWh/m² rocznie), które wymagają głębokiej termomodernizacji. Dla takich budynków wymagane jest, aby projekt obniżył zużycie energii o co najmniej 40% i docelowo do poziomu ≤80 kWh/(m²·rok). W praktyce oznacza to, że najhojniejsze wsparcie otrzymają właściciele najgorzej zaizolowanych, starszych domów (ok. 40% budynków w Polsce wymaga aż takiej termomodernizacji). Dla budynków bardziej energooszczędnych zakres dotacji może być ograniczony (np. jeśli budynek zużywa <80 kWh/m², dofinansowanie obejmie co najwyżej wymianę źródła ciepła).

4. Koniec dotacji na kotły gazowe i olejowe: Program od 2025 r. całkowicie wyklucza finansowanie kotłów na gaz czy olej opałowy. Dofinansowanie obejmuje już tylko ekologiczne źródła ciepła: pompy ciepła, kotły na biomasę oraz inne urządzenia bezemisyjne. Osoby, które zainwestowały w piec gazowy w 2024 r. i nie zdążyły złożyć wniosku, mają mieć osobny, przejściowy nabór.

5. Skupienie na OZE i termomodernizacji (bez fotowoltaiki): Nowa edycja kładzie nacisk na wymianę źródeł ogrzewania na bezemisyjne oraz poprawę izolacyjności budynków. Instalacje fotowoltaiczne nie są już dotowane w ramach „Czystego Powietrza” 2025 – ten komponent usunięto (wcześniej PV dofinansowywano w powiązaniu z pompą ciepła) . Chętnych na fotowoltaikę odsyła się do odrębnego Programu Mój Prąd.

6. Limit „jeden beneficjent – jedna dotacja”: W nowej odsłonie jedna osoba fizyczna może otrzymać dotację tylko raz i tylko na jeden budynek/lokal mieszkalny. Nie można uzyskać wsparcia na drugi dom ani na budynek letniskowy czy gospodarczy – program dotyczy wyłącznie całorocznych domów mieszkalnych. Ponadto wprowadzono wymóg posiadania tytułu własności budynku od co najmniej 3 lat przed złożeniem wniosku (z wyjątkiem nabycia w drodze spadku). Ma to zapobiegać nadużyciom polegającym na przepisywaniu własności specjalnie w celu uzyskania dotacji.

7. Ograniczenie do budynków oddanych przed 2021 r.: Dofinansowanie dotyczy tylko budynków, które uzyskały pozwolenie na budowę do 31.12.2020 r. Nowe budynki (objęte już zaostrzonym standardem WT2021 – 70 kWh/m² dla domów jednorodzinnych) są wykluczone, gdyż uznaje się, że mają wystarczająco dobrą efektywność energetyczną i nie wymagają dotacji na termomodernizację.

8. Racjonalizacja kosztów – limity dotacji jednostkowych: Wprowadzono maksymalne stawki dotacji dla poszczególnych rodzajów prac i urządzeń, np. określono limit dofinansowania w zł na m² ocieplenia czy na sztukę okna/drzwi. Oznacza to, że beneficjent planujący np. wymianę okien lub ocieplenie ścian otrzyma dofinansowanie tylko do ustalonej kwoty jednostkowej – jeśli wybierze droższe materiały, nadwyżkę pokryje z własnych środków. Ten mechanizm ma ukrócić zawyżanie kosztorysów i nadużycia przy rozliczaniu prac termomodernizacyjnych. Szczegółowe limity przedstawiono w dalszej części (tabele stawek dotacji).

9. Prefinansowanie (zaliczka na inwestycję) – nowe zasady: Zmieniono warunki wypłacania zaliczek. Teraz zaliczka (prefinansowanie) może wynieść maksymalnie 35% przyznanej dotacji (wcześniej 50%) i jest dostępna tylko dla beneficjentów o podwyższonym lub najwyższym poziomie dofinansowania. Co ważne, aby skorzystać z prefinansowania, beneficjent musi realizować inwestycję za pośrednictwem operatora programu (patrz niżej). Zaliczki będą wypłacane wykonawcom (firmom) przed rozpoczęciem prac, na podstawie faktury zaliczkowej i dyspozycji wypłaty złożonej przez beneficjenta. W ciągu 120 dni od otrzymania środków zaliczkowych inwestycja musi zostać zakończona i rozliczona – inaczej grozi utrata dofinansowania.

10. Ogólnopolska sieć operatorów programu: W celu ułatwienia mniej zamożnym i mniej obeznanym beneficjentom skorzystania z dotacji, uruchomiono system operatorów programu. Rolę operatorów pełnią głównie gminy (ewentualnie wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, jeśli dana gmina nie podejmie się tej funkcji). Operator ma bezpłatnie pomagać beneficjentowi najwyższego lub podwyższonego poziomu dofinansowania na każdym etapie: od złożenia wniosku, przez wybór zakresu prac, po nadzór realizacji i rozliczenie projektu. Ma to zabezpieczyć mniej doświadczone osoby (np. seniorów) przed błędami we wniosku oraz przed nieuczciwymi wykonawcami. Gminy-operatorzy otrzymują za tę obsługę ryczałtowe wynagrodzenie 1700 zł za skutecznie rozliczonego beneficjenta.

Dzięki powyższym zmianom program ma skuteczniej walczyć z ubóstwem energetycznym, zapewniać realne oszczędności na kosztach ogrzewania (koniec „rachunków grozy” dzięki obowiązkowej termomodernizacji) oraz usprawnić i przyspieszyć proces dotacyjny.

Nowy nabór wniosków od 31 marca 2025 r. dysponuje znaczącym budżetem (10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego) i przewiduje kontynuację programu do 2030 r. (umowy można zawierać do końca 2030, a wydatkowanie środków potrwa do 2032 r.).